यसरी हुँदैछ हिमालयन ह्वाइटवाटर च्यालेन्ज   •   तिङ्लाको ‘नो भोट’मा फुट ल्याउने उम्मेदवारको प्रयास असफल   •   संचारकर्मी तथा यूवा गायक सचिन राईको नयाँ गीत रेकर्ड   •   राई पत्रकार संघद्धारा गोपाल छाङ्छा राईलाई ५४ हजार सहयोग   •   आङगेलु शेर्पालाई जिताउन नागरिक समाज सोलुको सार्वजनिक अपिल   •   टानका नवनिर्वाचित नेतृत्वद्वारा पदभार ग्रहण

पर्यटन नीति गाउँमैत्री बनाउन जरुरी छ

होमस्टेको दर्ता प्रक्रिया झन्झटिलो भयो, स्थानीय स्तरमै दर्ता गर्ने व्यबस्था हुनुपर्छ र शुल्क १० हजार बनाउनु हुँदैन

कमल सापकोटा अध्यक्ष गाउँ पर्यटन प्रवद्र्धन मञ्च (भिटोफ–नेपाल)

कमल सापकोटा
अध्यक्ष, गाउँ पर्यटन प्रवद्र्धन मञ्च (भिटोफ–नेपाल)

कमल सापकोटा सात सय सदस्य रहेको गाउँ पर्यटन प्रवद्र्धन मञ्च (भिटोफ–नेपाल)का केन्द्रीय अध्यक्ष हुनुहुन्छ । ग्रामिण पर्यटन विकासविना दीर्घकालिन पर्यटन विकास हुन नसक्नै धारणा राख्ने सापकोटाले विभिन्न माध्यामबाट मुलुकको पर्यटन प्रवद्र्धनमा योगदान दिदै आउनुभएको छ । विभिन्न पर्यटकीय संघसंस्थाको नेतृत्वदायी भूमिकासमेत निर्वाह गर्दै आउनुभएका उनै सापकोटासँग शिखरपोष्टले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः

ग्रामिण पर्यटन प्रवद्र्धनको लागि सरकारसँग भिटोफ नेपालको सम्बन्ध र सहकार्य कस्तो छ ?
सरकारसँग ग्रामिण पर्यटन नीति निर्माणको लागि होस् या कार्यक्रमिक साँझेदारी सहकार्यका लागि हामीले निरन्तर प्रयास गरिरहेका छौं । तर प्रष्ट रुपमा भन्दा सरकारले अहिलेसम्म पनि ग्रामिण पर्यटनबारे बुझेको छैन र भिटोफ नेपालको भूमिकाबारे सरकारलाई पूर्ण हेक्का छैन । भिटोफ नेपाल भनेको होमस्टे सञ्चालन गर्ने संस्था हो भन्ने ढंगबाट सरकारले बुझिरहेको छ । म के स्पष्ट पार्न चाहान्छु भने यो संस्था सदस्य संख्या र अन्य हिसाबले पनि पर्यटन क्षेत्रमध्येको ठूलो हिस्सेदारी संस्था हो । संस्थामा पर्यटनसम्बद्ध सबै खाले व्यवसायहरु जोडिएका छन् र अहिले ७ सय हाराहारीमा हाम्रा सदस्यहरु छन् । नेपालको पर्यटन भनेको मुख्यतय गाउँबाटै सुरु हुन्छ । त्यसैले भिटोफ नेपालको कार्यक्षेत्र पनि हरेक ग्रामिण पर्यटनसँग जोडिन्छ । हरेक गाउँलाई पर्यटनको माध्यमबाट प्रवद्र्धन र विकास गर्न राज्यबाट ठूलो रकम खर्चिएर गरिने कार्यक्रम भन्दाबढि यो संस्थाले भूमिका खेलेको छ । तर वास्ताविक अर्थमा भन्ने हो भने भिटोफ नेपाल भनेको पर्यटन विकासको लागि एउटा महासंघ हो । यत्ति हुँदाहुँदैपनि सरकार र अन्य पर्यटकीय संघसंस्थाले पनि यो संस्थाको भूमिकालाई कम आकेको हो कि भन्ने महशुस हामीले गरिरहेका छौं । अबका दिनमा संस्थागत सहकार्यका लागि सरकार र अझ म जोड दिएर भन्छु नेपाल पर्यटन बोर्डले ध्यान दिनुपर्छ ।

तपाई नेतृत्वमा आइसकेपछि चाही संस्थालाई चलायमान बनाउन के गरिरहेको भएको छ ?
संस्थालाई अगाडि बढाउनको लागि आन्तरिक व्यवस्थापन चुस्त हुनुपर्छ । यही कुरालाई ध्यानमा राखेर हामी संस्थामा आइसकेपछि आन्तरिक व्यवस्थापनलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर काम ग¥यौं । पहिले सामान्य कार्यलय थियो तर त्यहाँ बैठक बस्ने ठाउँ, अध्यक्ष बस्ने ठाउँ, अरु स्टाफ बस्ने ठाउँ केही पनि थिएन । अहिले ती सबै कुरालाई व्यवस्थापन गरेका छौं । त्यसपछि हामीले विभिन्न विभागहरु गठन गरेर कार्यसमितिका सबै साथीहरुलाई जिम्मेवारी दिएर काम कार्यक्रमलाई प्रभावकारी बनाइरहेका छौं । संस्थामा यसअघि अध्यक्ष र महासचिवबाहेक अरुको खासै काम हुन्थेन । त्यसो हुँदा संस्थाप्रतिको अपनत्व केही न केही रुपमा कम हुने रहेछ भन्ने कुरालाई ध्यानमा राखेरु प्रत्येक सदस्यले एउटा विभागको जिम्मेवारी सम्हाल्नेगरी ११ वटा विभाग बनाएका हौं ।

त्यस्तै सल्लाहकार कमिटि बनाएर संस्थाको योजना तथा कार्यक्रमको विषयमा अन्तरक्रियात्मक कार्यक्रम गरेका छौं भने संस्थालाई मार्गनिर्देश गर्ने हेतुले पर्यटन क्षेत्रका बरिष्ठ व्यक्तित्व तथा विज्ञहरुलाई समेटेर एक विशेष समिति गठन गरेकौं । जुन समितिले यसअघिका चुनावमा देखिएको राजनीतिक खिचातानीहरुलाई हटाएर सबै पक्षलाई मिलाएर ग्रामिण पर्यटन विकासको खाँका बनाउने काममा मार्गनिर्देश गर्नेछ । त्यसैगरी गत २७ सेप्टेम्बरमा अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन दिवशको अवसर पारेर नेपाल सरकार र नेपाल पर्यटन बोर्डसँगको सहकार्यमा हामीले तनहुको दुम्सी दराई, तराईको भादा गाउँ र कर्णालीको एउटा गरी ३ वटा गन्तव्य गाउँ घोषणा गर्‍यौ । त्यसमध्ये दुम्सी दराईमा भिटोफ पोखरा च्याप्टर र केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठकमा गरेर गन्तव्य पहिचानलाई सार्थकता तुल्याउन काम गरेका छौं । तराईको भादामा गत महिनामा एउटा तालिम गर्‍यौ । म एउटा होमस्टेमा पुगेको थिए त्यहाँ मैले देखे कि केही होमस्टेमा चाउँचाउँ पकाएर दिन थाल्नुभयो । यसअघि भिटोफले होमस्टे प्रवद्र्धन गर्यो तर तालिम दिन नसकेको रहेछ भन्ने महसुस गरेर त्यो तालिम गरेका हौं । त्यो वरीपरिका १३ वटा होमस्टेलाई ४ दिने होमस्टे तालिम (खाना कसरी पकाउने, हेमस्टेमा आउने पाहुनालाई कसरी स्वागतसत्कार गर्ने र स्थानीय संस्कृतिलाई कसरी प्रस्तुत गर्ने भन्नेलगायत) हामीले सिकायौं ।

आगामी योजना चाही के के छन् ?
मेरो कार्यकालमा देशैभरी समेटेर तालिम दिने योजना छ । नयाँ कामको रुपमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय रुपमा संस्थाहरुसँगको सम्बन्ध सम्पर्क बढाउन विभागलाई थप चलायमान बनाउने योजना छ । सम्भावनै सम्भावनाले भरिपूर्ण हरेक गाउँलाई पर्यटनसँग जोड्नका लागि समयसापेक्ष कार्यक्रम बनाएर अघि बढ्ने योजना छ र अब छिट्टै पूर्व कार्यसमितिसँग बसेर थप छलफल गर्ने काम गर्ने योजना छ । त्योलगायत थुप्रै नीतिगत समस्याहरुको समाधानका लागि संस्थागत पहलकदमी अघि बढाउनुलाई आफ्नो मुख्य दायित्व ठानेर हामी अघि बढिरहेका छौं र बढ्नेछौं ।dd copy

सलाङ र नलाङ भ्रमणको कार्यक्रम बनाउनुभएको छ यो कस्तो खालको कार्यक्रम हो ?
यही २४ र २५ तारिखको लागि धादिङको सलाङ गाविसमा पर्ने सलाङ होमस्टे र नलाङ गाविसमा पर्ने धार्मिक पर्यटकीयस्थल सिद्ध लेकको भ्रमण कार्यक्रम बनाएका छौं । शिवरात्रीको दिन पारेर हामीले त्यसको कार्यक्रम गरेका हौं । यसलाई भव्य तुल्याउन धादिङका सम्बन्धित सरोकारवाला निकायहरु र काठमाडौंका पर्यटकीय संघसंस्था, नेपाल पर्यटन बोर्ड, व्यवसायी तथा पत्रकारहरुको सहभागिता गराउनेगरी योजना बनाएका छौं । यसले सलाङ होमस्टेको प्रवद्र्धन गर्नुका साथै नलाङको धार्मिक तथा प्राकृतिक महत्वलाई पर्यटनसँग जोड्ने विश्वास हामीले लिएका छौं ।

सरकारले अबदेखि अनिवार्य होमस्टे दर्ता गर्नुपर्ने र शुल्कको रुपमा १० हजार तिर्नुपर्ने नीति बनाएको छ । यसमा तपाईको धारणा के हो ?
होमस्टे सञ्चालनका लागि अनिवार्य दता गर्नुपर्छ भन्ने कुरामा मेरो पूर्ण समर्थन छ । र दर्ता प्रक्रियामा त भिटोफले सहजीकरणसमेत गरिरहेको छ । तर अहिलेको दर्ता प्रक्रिया ज्यादै झन्जटिलो भयो । त्योसँगै भरखर मात्र होमस्टेको लागि सरकारले ५ हजारबाट बढाएर १० हजार शुल्क बनायो भन्ने सुनिएको छ । यो महंगो भयो । यसलाई अभिलम्ब खारेज गरेर पहिलेकै शुल्क कायम गर्नुपर्छ । राज्यबाट प्राप्त हुनुपर्ने सेवासुविधा तथा प्रोत्साहनमूलक काम चाही नगर्ने खाली शुल्कमात्रै बढाउनु गलत हो । यो कुरा पर्यटन विकासमैत्री हुन सक्दैन । होमस्टे भनेको स्थानीयस्तरमा आफैले सेल्फ इम्ल्योय भएर चलाउने व्यवसाय हो । त्यो व्यवसायलाई गाउँमै दर्ता गर्ने व्यवस्था हुनुप¥यो । दर्ता प्रक्रियाको लागि वडा हुँदै गाविसबाट सिफारिस लिएर क्षेत्रीय कार्यलय अथवा काठमाडौं आउनुपर्ने बाध्यात्मक परिस्थिति सिर्जना गर्न खोजिदैछ यसप्रति हाम्रो घोर आपत्ति छ । नयाँ संरचनाअनुसार वडापालिका अथवा गाउँपालिकामै दर्ता गर्न सकिने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ भन्ने भिटोफको अध्यक्षको हैसियतले मेरा जोडदार माग छ । यो व्यवहारिक छैन अन्तत यो घटाउनैपर्छ । आफ्नै घरमा एक दुईटा कोठा सफा गरेर चलाउने व्यवसाय हो । यसमा ठूलो लगानी पनि हुँदैन र नाफा पनि । त्यसैले यस क्षेत्रको समयसापेक्षित व्यवस्थापनका लागि सरकारले होमस्टे क्षेत्रको अनुगमन प्रभावकारी बनाउनेतर्फ ध्यान दिनुपर्छ ।
यस्तो नीति बन्दा तपाई व्यवसायी अर्थात व्यवसायिक संस्थासँग छलफल हुँदैन ?
बिडम्बना यही छ कि निजी क्षेत्र र सरकार सँगसँगै जाने भन्ने भाषणबाजी हुन्छ । कुनै पनि नीति बनाउँदा निजी क्षेत्रसँग छलफल गर्नुपर्छ भन्ने बारम्बार आवाज हामीले उठाउँदै आएको हो । तर सरकारले हामीलाई एकप्रकारले आश्वासन दिने तर व्यवहारमा लागु नगर्ने प्रबृत्ति दोहो¥याइरहेको छ । र पछिल्लोपटक होमस्टेसम्बन्धि नीति बनाउने कुरा पनि त्यसैको निरन्तरता हो भन्ने लाग्छ । यस विषयमा सरकारले हाम्रो पनि राय लिनुपथ्र्यो । सरकारले जहिलेपनि यस्तै काम गरिरहेको छ । नीति ग्रामिण पर्यटन मैत्री बनाउन जरुरी छ । जस्तो होमस्टे दर्ता गर्ने तर सरकारबाट पूरा गर्नुपर्ने दायित्व पूरा नगर्ने । यो तरिकाले गाउँको पर्यटन विकास हुन सक्दैन ।

भिटोफ नेपालले हरेक वर्ष गन्तव्य गाउँको पहिचान र प्रवद्र्धनको लागि घोषणा गर्नुहुन्छ तर, तपाईहरुबाट घोषित ती गन्तव्यहरुलाई पुनर्ताजकी गर्ने काम भएको देखिदैन नि ?
निश्चित रुपमा नयाँ गन्तव्यलाई प्राथमिकता दिन्छौं । तर त्यसको अर्थ हामी पहिचान र प्रवद्र्धन गरेका गाउँलाई फर्केर नहेर्ने भन्ने होइन । हामीले जति पनि प्रवद्र्धन गरेका गन्तव्यहरुको बारेमा संस्थाको वेवसाइटबाट होमस्टेसम्बन्धि आवश्यक जानकारीहरु राख्ने र मिडियामार्फत प्रचार गर्ने काम गरिरहेका छौं । हाम्रो मुख्य उद्देश्य भनेको सम्बन्धित गाउँलाई आत्म निर्भर बनाउने हो । सम्बन्धित गाउँहरुसँग हाम्रो सधै सहकार्य भइरहेको छ । हामीले प्रवद्र्धन गरेका हामी फेरी फर्केर जाने, पर्यटकलाई त्यहाँसम्म पुर्‍याउन सधै तल्लिन छौं ।

त्यसो भए तपाईहरुले पहिचान र प्रवद्र्धन गरेका गन्तव्य गाउँहरुका लागि खास कार्यक्रम चाही के छ त ?
हामीले प्रवद्र्धन गरेका सबै गन्तव्यहरुमा अहिले पर्यटकीय वातावरण बनिसक्यो । अब अहिलेसम्म भिटोफ नेपालले जुनजुन गाउँहरुको पहिचान र प्रवद्र्धन गरेको छ त्यहाँत्यहाँ मुख्यद्धारमा भिटोफ नेपाल र सम्बन्धित होमस्टेको नाममा सूचनामूलक होडिङ बोर्ड राख्ने तयारी गरेका छौं । जसको लागि तारागाउँ विकास समितिसँग सल्लाह भइसकेको छ । आगामी दिनमा थप कार्यक्रम अघि बढाउदै जानेछौं ।kk copy

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*
*

Close